Eskiden bağımlılıkla mücadele denildiğinde toplumun zihninde ilk olarak sigara, ardından alkol ve uyuşturucu gelirdi. Yeşilay denildiğinde de uzun yıllar özellikle sigarayla mücadele akla gelirdi.

Ancak üzülerek ifade etmek gerekir ki bugün bağımlılık tablosu hem çeşitlenmiş hem de çok daha karmaşık bir hâl almıştır. Sigara, alkol ve uyuşturucu bağımlılığıyla mücadele hâlâ önemini korurken, sanal bahis, kumar, ekran ve dijital oyun bağımlılığı da toplumsal hayatımızın ciddi tehditleri arasına girmiştir.

Sigara, alkol ve uyuşturucu kullanımının toplumsal hayata yansıyan sonuçlarını sokakta, okul çevrelerinde, parklarda, sosyal hayatta ve hatta adli vakalarda az çok gözlemleyebiliyoruz. Ancak sanal bahis ve kumar çok daha farklı bir karakter taşıyor. O, çoğu zaman bir cep telefonunun ekranında, kapalı kapılar ardında, aileden, eşten ve dosttan gizlenerek büyüyor.

Dışarıdan bakıldığında hiçbir sorunu yokmuş gibi görünen bir insanın, aslında büyük borçların, kayıpların ve psikolojik çöküntülerin içinde olduğunu fark etmek çoğu zaman mümkün olmuyor. Bu nedenle sanal bahis bağımlılığının gerçek boyutunu gözlemlemek ve ölçmek çok daha zor. Görünmüyor olması, tehlikenin küçük olduğu anlamına gelmiyor; aksine, sessizce büyümesini kolaylaştırıyor.

Üstelik bu bağımlılık türü, akıllı telefonlar sayesinde günün her saatinde ve her yerde ulaşılabilir durumda. Küçük miktarlarla başlayan oyunlar, kolay para kazanma hayaliyle büyüyor. Kaybedilen parayı geri kazanma hırsı, kişiyi daha fazla oynamaya itiyor. Sosyal medya üzerinden yapılan özendirici paylaşımlar, arkadaş çevresinin etkisi, ekonomik sıkıntılar, işsizlik ve gelecek kaygısı da bu süreci besleyen faktörler arasında yer alıyor.

Peki, bütün bu tehlikeler karşısında mücadelemiz ne durumda?

Açık konuşmak gerekirse söz çok, toplantı fotoğrafları çok, açıklamalar çok; ancak sahadaki sonuçlar ve somut çalışmalar konusunda aynı şeyi söylemek oldukça güç.

Siirt özelinde ise daha temel bir sorunla karşı karşıyayız: Bağımlılıkların gerçek boyutunu ortaya koyacak güncel, kapsamlı ve bilimsel saha araştırmalarımız yetersiz. Elbette Türkiye genelinde çeşitli araştırmalar ve istatistikler mevcut. Ancak bunlar Siirt’in gerçek fotoğrafını ortaya koymaya yetmiyor.

Kaç gencimiz sanal bahis oynuyor? Kaç aile kumar bağımlılığı nedeniyle ekonomik ve psikolojik yıkım yaşıyor? Alkol ve uyuşturucu kullanımı hangi boyutta? Sigara bağımlılığında durum ne? Çocuklarımız ve gençlerimiz ekran başında ne kadar zaman geçiriyor? Hangi yaş grupları daha fazla risk altında?

Ne bilimin ışığında topluma yol göstermesi gereken üniversitemizden ne de ilgili kamu kurumlarından bu sorulara cevap verebilecek, şehrimizin gerçeklerini ortaya koyan kapsamlı ve güncel bir tablo görebiliyoruz.

Oysa ölçemediğimiz bir sorunu yönetemeyiz. Boyutunu bilmediğimiz bir tehlikeyle etkili mücadele edemeyiz.

Daha da düşündürücü olan, bu mücadelede sorumluluğun adeta sahipsiz kalmış olmasıdır. Herkes tehlikenin farkında olduğunu söylüyor ama iş somut adım atmaya, sahaya inmeye ve sorumluluk üstlenmeye geldiğinde ciddi bir boşluk ortaya çıkıyor.

Sivil toplum kuruluşlarımızın da kendilerine şu soruyu sorması gerekiyor: Toplumun kanayan yaralarına ne kadar dokunabiliyoruz?

Elbette sahada emek veren, imkânları ölçüsünde mücadele eden kuruluşlarımızı tenzih ediyorum. Ancak bazı sivil toplum faaliyetlerinin toplantı, protokol, görünürlük ve sosyal medya paylaşımlarının ötesine geçemediğini de görmezden gelemeyiz.

STK olmak yalnızca toplantılara katılmak, protokol sıralarında yer almak ve etkinliklerde fotoğraf vermek değildir. STK olmak toplumun sorununu dert edinmek, gerektiğinde rahatsız edici soruları sormak, sahaya inmek, risk altındaki gençlere ulaşmak ve çözümün parçası olmaktır. Fotoğraf karesinde görünmekten toplumsal sorumluluk üstlenmeye geçemediğimiz sürece gerçek anlamda bir mücadeleden söz edemeyiz.

Dini kanaat önderlerimizin, imamlarımızın, vaizlerimizin ve toplum üzerinde etkisi bulunan diğer isimlerin de bu meseleye daha fazla eğilmesi gerekiyor. Aileyi, ahlakı, kul hakkını, alın terini ve helal kazancı anlatan seslerin; gençleri borç, kumar ve bağımlılık girdabına sürükleyen bu tehlike karşısında daha gür çıkması gerekiyor.

Ancak bu mücadele yalnızca nasihatle yürütülemez. Bağımlılık yaşayan insanları dışlamak veya mahkûm etmek yerine onlara ve ailelerine destek olmak, gerektiğinde profesyonel yardım almalarını sağlamak da manevi rehberliğin önemli bir parçası olmalıdır.

Bugün Türkiye’de ve Siirt’te üzerinde özellikle durmamız gereken tehlikelerin başında sanal bahis ve kumar geliyor.

Artık mesele birkaç kişinin bahis oynaması, birkaç kişinin para kaybetmesi değildir. Mesele; borç batağına sürüklenen gençler, dağılan aileler, kaybolan umutlar, parçalanan yuvalar ve karanlığa itilen hayatlarımızdır.

Sanal bahis insana önce kolay para kazanma hayali satıyor. Küçük bir miktarla başlayan oyun, kaybedileni geri kazanma hırsına dönüşüyor. Ardından kredi kartları, banka kredileri, eşten dosttan alınan borçlar, gizlenen hesaplar ve büyüyen çaresizlik geliyor.

Borçlarını kapatmakta zorlanan bazı kişiler tefecilerin ağına düşerken bazıları dolandırıcılık ve başka suçlara sürüklenme riskiyle karşı karşıya kalabiliyor. Aileler ekonomik yıkımla, eşler güven kaybıyla, çocuklar ise huzursuz ve parçalanmış bir ev ortamıyla karşılaşıyor. Ağır psikolojik ve ekonomik baskı altında kalan bazı kişilerde intihar riski de artabiliyor. Elbette intihar tek bir nedene indirgenemez; ancak bu sürecin doğurabildiği umutsuzluk ve çaresizlik göz ardı edilemez.

Bütün bunlar yaşanırken çoğu zaman kimsenin haberi olmuyor. Çünkü sanal kumarın en tehlikeli taraflarından biri, bağımlılığın ve kayıpların uzun süre gizlenebilmesi. Ta ki borçlar ödenemez hâle gelene, aile içindeki sırlar ortaya çıkana veya telafisi mümkün olmayan bir felaket yaşanana kadar…

Burada önemli bir noktayı da gözden kaçırmamak gerekiyor: Bağımlılıkla mücadele ederken yalnızca bahis oynayan insanları suçlamak kolaycılıktır. Asıl sorgulamamız gereken, insanları sürekli oynamaya teşvik eden, kayıplarını telafi etme umuduyla yeniden oyuna çağıran ve bu süreçten kazanç sağlayan sistemdir. Bağımlı bireyleri damgalamak değil, onları bu girdaptan kurtarmak zorundayız.

Valiliğimize, belediyelerimize, üniversitemize, emniyet ve jandarma teşkilatımıza, sağlık kurumlarımıza, eğitim camiamıza, Yeşilay’a, sivil toplum kuruluşlarımıza ve dini kanaat önderlerimize açık çağrımızdır:

• Siirt’te bağımlılıkların gerçek boyutunu ortaya koyacak bilimsel ve kapsamlı bir saha araştırması yapılsın.

• Üniversitemizin öncülüğünde yaş, cinsiyet, eğitim ve risk faktörlerini dikkate alan araştırmalar gerçekleştirilsin; sonuçlar kamuoyuyla paylaşılsın.

• Valilik koordinasyonunda bağımlılıkla mücadele konusunda ortak bir il eylem planı hazırlansın.

• Okullarda, üniversitede ve mahallelerde gençlere yönelik sürekli bilinçlendirme çalışmaları yürütülsün.

• Bağımlılık yaşayan bireylere ve ailelerine yönelik ücretsiz, gizlilik esaslı psikolojik ve sosyal destek mekanizmaları güçlendirilsin.

• Yasa dışı bahis ağlarına, özendirici reklamlara ve bu faaliyetlerin finansal altyapısına karşı etkin mücadele yürütülsün.

• STK’lar, muhtarlar, din görevlileri ve yerel basın ortak bir toplumsal farkındalık seferberliği başlatsın.

Ve en önemlisi, yapılan çalışmaların sonuçları her yıl kamuoyuyla paylaşılsın. Çünkü topluma karşı sorumluluk yalnızca faaliyet yapmak değil, yapılan faaliyetin ne sonuç verdiğini de gösterebilmektir.

Bu mücadele bir kurumun veya birkaç duyarlı insanın omuzlarına bırakılmamalıdır. Kamu kurumları, üniversite, STK’lar, aileler ve dini kanaat önderleri ortak bir sorumluluk üstlenmelidir.

Bahis sitelerinin kazancı, çoğu zaman bir ailenin kaybıdır. Bir gencin ekmek parası, bir annenin birikimi, bir babanın alın teri, bir çocuğun geleceğidir.

Siirt’in gençlerini bahis sitelerine, ailelerini borç batağına, geleceğini bağımlılığa teslim etmeyelim.

Bugün harekete geçmezsek yarın yalnızca kaybedilen paraların değil, yıkılan yuvaların ve sönen hayatların hesabını konuşmak zorunda kalabiliriz.

Siirt’in gençlerini kaybettikten, ailelerin yuvaları dağıldıktan, borçlar hayatları kararttıktan sonra yapılacak farkındalık çalışmalarının hiçbir anlamı kalmayacaktır.

Mesele büyümeden görmek, felaket yaşanmadan harekete geçmektir.

Siirt susmasın! Yetkililer sorumluluk alsın, üniversitemiz bilimsel öncülük yapsın, STK’lar sahaya insin, kanaat önderleri sesini yükseltsin.

Çünkü bu mesele birkaç kişinin değil, hepimizin meselesidir.