Allah'a hamd ve Resulüne salat ve selam olsun. Bizleri kurban bayramına kavuşturdu.Kurban ibadeti islamda bir semboldir.Hz İbrahim a.s ın samimiyetinin,sadakatinin,ihlasının,dostluğunun cismaniyete bürünmüş halidir.Sözlükte “kurbiyet yani yaklaşmak,Allaha yaklaşmaya vesile olan şey” anlamlarına gelir.Dini bir terim olarak;ibadet maksadıyla belirli bir vakitte belirli şartları taşıyan hayvanı usulünce boğazlamak anlamına gelir.Arapçada Kurbana Udhiyye ismi verilir.

İnsanlık tarihi boyunca hemen hemen bütün toplumlarda,dinlerde kurban var olmakla birlikte şekil ve amaç itibariyle aralarında farklılıklar mevcuttur.Kuranda Hz Adem in iki oğlunun Allaha kurban takdim ettiklerinden söz edilir.(El Maide 5/27) Bir başka ayette de ilahi dinlerin hepsinde kurban hükmünün konulduğuna işaret edilir.(El Hac 22/34) Ancak Yahudilik ve Hıristiyanlıkta  kurban telakkisi bir hayli değişikliğe uğramış,Hıristiyanlıkta kurban isa a.s ın çarmıha gerildiği ve bunun insanlığın asli günahına karşı baba nın oğlu Hz İsa yı feda etmesi olduğu inanışıyla kurban telakkisi farklı bir anlam  kazanmıştır.     

İslamda kurbanın dini hükmüyle ilgili olarak Kur anda Hz  peygamberin sünnetinde önemli açıklamalar yer almış,bu çerçevede oluşan fıkıh kültüründe de konu hakkında ayrıntılı bilgi ve hükümler derlenmiştir.Kurban gerek fert gerekse toplum açısından çeşitli yararlar taşıyan mali bir ibadettir.Kişi kurban kesmekle Allahın emrine boyun eğmiş ve kulluk bilincini koruduğunu canlı bir biçimde ortaya koymuş olur.Müminler her kurban kesiminde Hz İbrahim ile oğlu Hz İsmail in Cenab-ı Hakkın buyruğuna mutlak itaat,teslimiyet hususunda verdikleri başarılı imtihanın hatırasını tazelemiş ve kendilerinin de benzeri bir itaate hazır olduğunu simgesel davranışla göstermiş olmaktadır.Bir ihlas ve samimiyet göstergesidir.

Kurban toplumda kardeşlik,yardımlaşma ve dayanışma ruhunu canlı tutar,sosyal adaletin gerçekleşmesine katkıda bulunur.Özellikle et satın alma imkanı olmayan fakirlerin,öksüzlerin,yetimlerin bu mübarek günlerde bu nimetten yararlanmalarında önemli rol oynar.Zengine malını Allahın rızası,yardımlaşma ve başkalarıyla paylaşma yolunda harcama zevk ve alışkanlığı verir.onu cimrilik hastalığından,dünya malına tutkunluktan kurtarır.Fakirin de varlıklı kullar aracılığıyla Allaha şükretmesine,dünya nimetinin yeryüzündeki dağılımı konusunda karamsarlık ve düşmanlıktan kendini kurtarmasına ve kendini toplumun bir üyesi olarak hissetmesine vesile olur.

Kuranı Kerimde “İbrahim Ey Rabbim,bana iyilerden (bir oğul) ihsan et”dedi.Biz de kendisine yumuşak huylu bir oğul müjdeledik.Oğlu yanında koşacak çağa gelince,”Ey oğlum,ben seni rüyamda boğazladığımı görüyorum,bir düşün,ne dersin?”dedi.(İsmail) “babacığım,sana ne emrolunduysa yap.İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın.dedi.”Her ikisi de Allaha teslim oldular.(Allahın emrine  boyun eğdiler).İbrahim,oğlunu şakağı üzerine yatırdı.Biz de ona şöyle seslendik:”Ey İbrahim,rüyana gerçekten sadakat gösterdin,şüphesiz ki bu apaçık bir imtihandı.”dedik ve ona (İsmail e karşılık)büyük bir kurbanlık fidye verdik.Kendisine sonradan gelenler için de iyi bir nam bıraktık.Selam olsun İbrahim e.İşte biz iyilik yapanları böyle ödüllendiririz.Çünkü o bizim mümin kullarımızdandır.”(Saffat 110/111).

Allahın hoşnutluğunu kazanmak için yapılan her şeyde esas olan iyi niyettir.Kurbanda da böyledir,iyi niyet ve ihlas esastır.Bakınız,bu konuda Kuran-ı Kerimde şöyle buyurulur:”Onların(kurbanların)ne etleri ne de kanları Allaha ulaşır.Fakat ona sadece sizin takvanız ulaşır.”(Hacc 37).

Kurban edilecek hayvanlar;koyun,keçi,deve,sığır ve mandadır.Bu hayvanlardan devenin 5,sığır ve mandanın 2,koyun ve keçinin 1yaşını doldurmuş olmaları gerekir.Ancak koyunlar altı ayı tamamladıkları halde bir yaşını doldurmuş gibi gösterişli olurlarsa bunlar da kurban edilebilir.Bir koyun veya keçiyi ancak bir kişi kurban edebilir.Fakat sığır,manda ve deve yedi kişiye kadar ortaklaşa kurban edilebilir.Bir hayvanın kurban edilemeyecek derecede bir kusuru varsa buna dikkat edelim.

İmam Ebu Hanife ye göre Kurban Vaciptir.Delili “Kevser suresidir” Şafii,Maliki,ve Hanbeliler ile Hanefilerden imam Ebu Yusuf a göre ise Kurban Sünnet-i müekkededir.Delilleri;Ümmü seleme (r.a) den rivayete göre peygamberimiz şöyle buyurmuştur.”Bilinen on gün girdiği vakit elinde kurbanı olup kurban kesmek isteyen kimse (bedeninden) asla bir kıl almasın,tek bir tırnak kesmesin.”(Müslim Adahi-7) Bu hadis-i şerifte peygamberimiz kurbanı kişinin isteğine bırakmıştır.Bu ise onun vacip olmadığını gösterir.

Kurban hicretin ikinci yılında “nisab”miktarı malı olana farz kılınmış bir ibadettir.Nisab miktarı dediğimiz asli ihtiyaçları dışında 80,18 miktar altın değerinde birikmiş malı,altını, 200 miskal gümüşü var olan kişi dinen zengin sayılır ve kurban kesmek ona vacip veya sünnet-i müekkede olur.Kurban kesebilmek için Müslüman olmak,akıllı ve buluğa ermiş olmak ve yolcu olmamak diğer şartlardır.

Allah Resulünün sünnetinden anladığımız kurban kesenin kurbanını üç parçaya ayırması;bir parçasını fakirlere,bir parçasını komşu ve akrabalara,bir parçasını da kendi ev halkı için ayırmasıdır.

Gelelim Bayram namazına;teşrik tekbirleri Hanefi mezhebine göre arefe günü sabah namazından sonra bayramın 4. günü ikindi namazına kadar okunur.farz namazlardan sonra okunur ve vaciptir.Teşrik tekbirleri Şafii ve Hanbeli mezhebinde sünnet,Maliki mezhebinde menduptur.

Bayram namazı için niyet ederken;”Niyet ettim Allah rızası için kurban bayramı  namazını kılmaya,uydum imama.”denilir.Hanefiler Birinci rekatta iftitah tekbirinden hemen sonra“süphanekeyi”okur.Sonra imam açıktan,cemaat tarafından da gizlice üç defa “Allahu ekber”diye tekbir alınır.Tekbirlerden sonra “süphanallahi vel hamdulillahi vela ilahe illelahu vallahu ekber” okunur sessizce.İlk iki tekbirde eller yukarı kaldırılır,sonra yanlara salıverilir.Üçüncü tekbirin peşinden eller yanlara salıverilmeyip bağlanır.İmam Fatiha ve sure okur;cemaat dinler.Sonra diğer namazlarda olduğu gibi ruku ve secde yapılır.İknci rekata kalkıldığında imam önce Fatiha ve sure okur.Sonra birinci rekatta olduğu gibi üç defa tekbir alınır.Her üç tekbirde de eller yukarı kaldırılıp yanlara salıverilir.Dördüncü tekbir ile rukua gidilir ve secdeler yapılarak oturulur.Tahiyyat ve salli barik okunur,sonra selam verilir.

Şafiiler bayram namazını  şöyle kılar;Birinci rekatta iftitah tekbirinden hemen sonra “Veccehtuyu”okur.Sonra imam sesli 7 defa tekbir getirir.Cemaat sessiz getirir.Her tekbirden sonra “Sübhanellahi velhamdulillahi vela ilahe illellahu vallahu ekber”okunur.Sonra imam Fatiha ve zamme sure okur.Ruku ve secde yapılır.İkinci rekaatte yine  fatihadan önce 5 defa tekbir getirilir. İmam fatihayı ve zamme sureyi okur.Ruku ve secde yapılır.Tahiyyat ve Salli barik okunur ve selam verilir.

Bayram günlerinde lütfen şu hususlara dikkat edelim:
a)Bayram gecelerini dua ve ibadetle ihya etmek,kaza namazı kılmak,Kuran okumak ve Allah Tealadan af ve mağfiret dilemek.Çünkü duaların makbul olduğu gecelerden birisi de bayram geceleridir.                                                                          
b)Bayram sabahı erken kalkarak yıkanıp temizlendikten sonra namaza gitmek.                                      
c)Güzel koku sürünmek.                                                                                                                                  
d)Temiz ve güzel elbise giyinmek.                                                                                                                  
e)Gücü yetiyorsa namaza yürüyerek gitmek.                                                                                                
f)Güler yüzlü ve sevinçli görünmek.                                                                                                              
g)Yoksullara bu günlerde et vermek bolca sadaka vermek. 
h)Bayram namazına giderken yolda teşrik tekbirleri getirmek.                                                                   
i)Kurban kesecekse kurban etinden yiyinceye kadar oruç tutuyormuş gibi bir yiyip içmemek.                     
j)Kurban etinden iftar etmek.Çünkü peygamberimiz böyle yapardı.                                                              
k)Çoluk çocuğuna bolluk göstermek.

Bunlar bayramlarda yapılması  müstehap olan şeylerdendir.Bayramlar sevinç,huzur,neşe günleridir.Bu günlerde sevinçli ve güler yüzlü görünmeliyiz.Küs isek barışalım.Birbirimizin kusurlarını affedelim.Bu vesileyle bütün İslam aleminin Kurban Bayramını kutlarım.

Selam ve dua ile…

KAYNAKÇA:

1-Diyanet ilmihali 1-2.cilt                                                                                                                                
2-Şamil İslam ansiklopedisi                                                                                                                             
3-İbni Kasım şerhinin metni “Delilleriyle Büyük Şafii ilmihali”                                                                  
4-İnternet