Bu haber kez okundu.

Şal-Şapik Kumaşı Yeniden Canlanıyor!
Eşi bulunmayan ve önemli bir kültür mirası olan şal- şapik kumaşı, yüzyıllar önce fabrika dokumacılığının etkin olmadığı dönemlerde Eruh ve yöresindeki vatandaşlar tarafından dokunmakta ve giyilmekteydi. Fakat dokunduğu ilk tarih bilinmemektedir. Hayvancılıkla geçimini sağlayanlar tiftiği ev hanımlarına eğirmeleri ve boyamaları için satar yine bu işten geçimini sağlayan insanlarda dokuma işini yaparlardı. Kumaş haline gelen şal- şapik terziler tarafından dikilerek, giyilmeye hazır hale getirilir.

Eskiden vatandaşların evinde kurduğu tezgâhlarda beceri ve ustalıklarını kullanarak dokudukları bu kumaşlar, yazın serin, kışın sıcak tuttuğu ve dayanıklı olduğu için halkın günlük kıyafeti iken, giderek daha az üretilmesi yüzünden sadece düğünlerde, bayramlarda ve özel günlerde giyinilir olmuş. Bu sanatı bilen ustaların sayısı çok aza düştüğünden, üretim durmuş ve ilgi gören bu kumaşımız kaybolmaya yüz tutmuştur. Ancak; Eruh’ta Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü bünyesinde SODES kapsamında kurulan atölye ile bu sanat tekrar canlandırılmaya başlandı. Şuan Türkiye’de kumaşın üretildiği mevcut tek atölyenin bulunduğu ilçede 15 bayanımız istihdam edilmektedir.

Yöresel köstüm, Halk oyunları kostümü, banyo kesesi olarak talep edilen kumaş en fazla ceket için rağbet görmektedir. Özellikle Başbakanımız Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN’ın bu kumaşla dokunmuş ceketleri giymeye başlaması ile kumaşa olan ilgi son derece artmıştır. Bir 'şelşepik' ceket, dikimi ile beraber ortalama 1500 liraya satılıyor. Kumaşın nadir bulunması, elle dokunması, kök boya kullanılması fiyatı artırıyor. Ceket, yaklaşık 5 (beş) gün gece-gündüz devam eden bir dikiş süreci sonucunda yapılıyor. Şal-Şapik Ceketleri için 'ömürlük' değerlendirmesini yapılmaktadır.

Kumaşın çok talep alması ile birlikte, Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü’nce Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ile yapılan görüşmeler sonucunda erkeklere yönelik yeni bir atölye kurulması planlamaktadır. Böylece kumaşın daha kaliteli ve seri bir şekilde üretimi hedeflenmektedir.

ŞAL-ŞAPİK HAKKINDA BİLGİ

Şal-Şapik Kumaşının Hazırlanışı:

Tiftik keçisinden elde edilen ve “gej” adı verilen yün, büyük kazanlar içerisinde işçi kadınlar tarafından ilkin temizce yıkanıp kurutma tezgâhlarında kurumaya bırakılır. Kuruyan gej, işçi kadınların ellerine bu sefer de ayıklanmaları için gelir ve elle ayıklanarak taraklanacak hale getirilir. Ayıklanmış gej, sabit ayak bir tahtaya işlenmiş tel ya da çivi taraklarda kıl kıl taranıp boyanmaya hazır hale getirilir.

Özel yöntemlerle çok kısıtlı miktarlarda elde edilen doğal kök boyalar, bölgenin ustaları tarafından şal-şapik üretiminde kullanılacak yünün, yani gej in boyanması için yine büyük kazanlarda özel olarak hazırlanır. Gej, bu büyük boya kazanlarında boyanın iyice içine işleme- si için belirli bir süre bekletilir. Kıvamı şal-şapik ustalarınca belirlenen boyama aşamasından sonra boya kazanlarından alınan gej, kurumaya bırakılır. Kuruduktan sonra tekrar içi 50-55 derece sıcaklıkta suyla dolu olan kazanlarda yıkanmaya verilir. Tekrar kurutma tezgâhlarına alının gej, kurutulmuş halde iplik yapımı aşaması için yine işçi kadınların hamarat ellerine teslim edilir. Gej in iplik haline getirilmesi, işçi kadınların kullandığı teji adı verilen ucu topuklu, çengeli kalem şeklinde bir çubukta uzunca bir süre sarmalanarak gerçekleştirilir. Gej, Teji nin ucundaki çengele tutturulur ve dizde kıvrılarak boşlukta sallanmaya bırakılır. Uzun ve zahmetli bir süreç olan bu işlemden sonra gej eğirilmiş ve iplik haline Gej bu işlemden sonra artık çok ince bir ipliğe dönüşmüştür. Ancak bu ipin işi henüz bitmemiştir. Bu iplikten şal şapik üretilebilmesi için üzerinde birkaç işlem daha yapılması gerekir. Son şeklini almak üzere bu ip, ustalarca tifillenmeye alınır. Tifillenmiş ip, artık tezgâha işlenmeye ve şalşapik e dönüşmeye hazırdır.

Yine bu işin ustalarınca tezgâhta ilmik ilmik işlenir. Elde edilen kumaşın deseni, rengi ve diğer bir takım özellikleri sadece bu yöreye özgüdür ve yalnızca şal şapik üretiminde kullanılır. Şal Şapik, genişçe bir pantolon, yelek ve içyelek ten oluşan, yalnızca Şal şapik için üretilen bu kumaş, önceleri yalnızca bir erkek kıyafeti olan şal şapik yapımında kullanılırdı. Ancak son zamanlarda yörenin kadınları da şal şapik kumaşını kendi giysilerinde kullanmaya başlamışlardır. Böylece şal şapik kumaşının kullanım alanı çeşitlenmiş ve renklenmiştir. Artık bu özel kumaştan kadınlar için ceket ve etek de yapılmaktadır. Erkekler için ise şalşapik in yanısıra ceket ve kravat da üretilmeye başlanmıştır. Bütün bu ürünler, yalnızca bu yöreye özgü şal şapik ten üretildiğinde, kadın erkek bütün yöre halkı tarafından büyük rağbet ve ilgi ile karşılanmakta ve talep edilmektedir.

Şal-Şapik Kumaşının Etkin Olduğu Dönemler:

Fabrika dokumacılığının etkin olmadığı dönemlerde Şırnak ve yöresindeki vatandaşların çoğu geçimini Şal-Şapik kumaşını dokuyarak sağlarlardı. Hayvancılık yapan tiftiğini satardı. Ev kadınları Şal-Şapik ipinin yıkanması eğrilme ve boyanması işini Yapılan Şal-Şapik kumaşı halkın tercihlerine göre dokunduğu ve her motifin kendine göre anlamı olduğu, düz desenlerle yapıldığı anılmakta ve beğenilmektedir. En beğenilen motifleri TİYARİ, BIRKEYİ, BINEFŞİ, PUŞTPEZİ, ESLİ, ŞİGUYİ, BEKIBEGİ, SEMEKÜK, BENÇ MEKÜK, DRELİ, KARMA RENK olanlardır. Ayrıca kişiye özel de yapılabilmektedir.

Şal-Şapik Kıyafeti:

Şal : Erkeğin boyuna göre dikilir. Geniş boru paçalı olup pantolon olarak giyilir.

Şapik : Göynek yani gömlek yerine geçen kollu giysidir.

Yelek : Bilinen yelek şeklinde dikilip şapiğin üstüne giyilir.

Siirt Manşet / Fecri Barlık

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
muhittin dag 3 ay önce

şap şapik kumaşi nasil bulurum

banner359

banner362